fbpx
พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ บนเส้นทางแห่งความหวังและความล้มเหลว

พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ บนเส้นทางแห่งความหวังและความล้มเหลว

นายแพทย์ประเสริฐ  ผลิตผลการพิมพ์ เรื่อง

ภาพิมล หล่อตระกูล ภาพประกอบ

 

เรียนรู้พิเคราะห์ หรือ learning analytics ที่ว่าจะเป็นเครื่องมือใหม่ในการพัฒนาการศึกษาที่ถักทอเฉพาะแก่ผู้เรียนเป็นรายบุคคล ด้วยความช่วยเหลือของปัญญาประดิษฐ์ในการรวบรวมข้อมูลและวินิจฉัยผู้เรียนให้เข้ากันได้กับสถานที่เรียนหรือหลักสูตรการเรียนโดยทำนายผลลัพธ์ที่ดีที่สุด อาจจะเป็นนวัตกรรมที่ไม่สามารถเกิดขึ้นได้ในบ้านเรา

ด้วยเหตุที่เราไม่กระจายอำนาจให้ส่วนท้องถิ่น ไม่เฉพาะอำนาจบริหารการศึกษาแต่เป็นอำนาจทั้งระบบรวมทั้งงบประมาณ รวมทั้งเรื่องที่เราปล่อยให้อนาคตเก่านั่งเก้าอี้ปฏิรูปการศึกษานานเกินไปแล้ว

เด็กๆ ที่เกาะมุกจะยังอยู่ที่เกาะมุกในลักษณะเดิม เด็กๆ ผาฮี้จะยังคงล่องลอยอยู่บนผาฮี้ในรูปแบบเดิม ทั้งที่มีไวไฟครอบคลุมอยู่ทุกพื้นที่ แต่ปัญญาประดิษฐ์อาจจะไม่สามารถทำอะไรระบบราชการไทยอันแข็งแกร่งได้เลย

นานเกินไปแล้วนานเท่าใด หากนับเฉพาะที่ตนเองได้เข้ามาเกี่ยวข้องกับงานปฏิรูปการศึกษา หลักฐานที่ยังอยู่ชิ้นหนึ่งคือหนังสือพิมพ์สานปฏิรูป ปีที่ 1 ฉบับที่ 1 เดือนมีนาคม พ.ศ. 2541 ราคา 20 บาท ซึ่งตีพิมพ์โดยมูลนิธิสดศรี-สฤษดิ์วงศ์ โดยความร่วมมือกับสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัยโครงการศึกษาไทยในยุคโลกภิวัตน์ เราโลกาภิวัตน์มาครบ 22 ปีแล้วในเดือนนี้ มีนาคม พ.ศ. 2563

เด็กที่เกิดเมื่อปี พ.ศ. 2541 จบปริญญาตรีในวันนี้ พ.ศ. 2563

 

 

“พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ บนเส้นทางแห่งความหวัง” คือพาดหัวข่าวของหนังสือพิมพ์เพื่อปฏิรูปการศึกษาฉบับปฐมฤกษ์นี้   ภายในมีบทความและคอลัมน์มากมายหลากหลายเกี่ยวกับการศึกษา  โดยที่มีบทความหนึ่งซึ่งผมตัดเก็บไว้จนทุกวันนี้เพื่อใช้อ่านเตือนสติตนเองเมื่อโซซัดโซเซออกนอกทาง แล้ววันนี้ที่อนาคตดับวูบคือวันที่คนจำนวนหนึ่งจะได้โซซัดโซเซกันอีกครั้งหนึ่ง ได้แต่หวังว่าบทความนี้จะช่วยได้

นิธิ เอียวศรีวงศ์ เขียน ‘ความล้มเหลวของการปฏิรูปการศึกษา’ ในหน้า 5 ความสำคัญมีดังนี้

อาจารย์นิธิขึ้นย่อหน้าแรกว่า “ปฏิรูปการศึกษาไม่อาจจะเรียกว่าปฏิรูปการศึกษาได้หากการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นไม่มีผลกระทบต่อเป้าหมายการศึกษา กระบวนการศึกษา และส่วนที่สามคือโอกาสที่คนกลุ่มใดจะได้รับการรับรองการศึกษาของตนถึงระดับใด”

หลายปีที่ผ่านมา เป้าหมายการศึกษาไม่เคยมี กระบวนการศึกษาไม่เคยเปลี่ยน และเชื่อได้ว่าน้อยคนที่จะเข้าใจความหมายของส่วนที่สาม คือ “โอกาสที่คนกลุ่มใดจะได้รับการรับรองการศึกษาของตนถึงระดับใด”

ดูเรื่องเป้าหมายการศึกษาก่อน  อาจารย์เขียนว่า “การศึกษาถูกวางเป้าหมายให้รับใช้สิ่งอื่น ที่มิใช่ชีวิตของผู้เรียน” ตามด้วย “…การศึกษาไทยกลายเป็นการถ่ายทอดความรู้สำเร็จรูปอันเป็นฐานของทักษะอย่างใดอย่างหนึ่ง ซึ่งอาจจะเป็นที่ต้องการแก่ราชการ ชาติ นายจ้าง หรือตลาด เมื่อเป็นความรู้แบบสำเร็จรูปก็ทำให้มีมาตรฐานที่ตายตัว และใช้ทั่วไปหมดแก่ทุกคนทั่วประเทศ ไม่ว่าจะมีปูมหลังที่แตกต่างกันอย่างไรก็ตาม”

จะเข้าใจประโยคนี้ได้เมื่อได้เห็นความเป็นอยู่ของเด็กนักเรียนบนเกาะสักเกาะ ดอยสักดอย หรือที่บ้านป่าบง แม้แต่ใจกลางกรุงเทพมหานคร ไม่มีทางเลยที่เด็กไทยจะไปไหนได้ในการศึกษาไทย โลกทั้งใบมีทั้งไวไฟ และดิสรัปชัน (disruption) ได้เริ่มต้นแล้ว แต่เด็กไทยทุกคนในราชอาณาจักรยังคงเรียน ท่อง จำ ติว สอบ ด้วยหลักสูตรที่ตายตัวและข้อสอบที่ตายตัวยิ่งกว่าเหมือนเดิม

 

ปฏิรูปการศึกษา หนังสือพิมพ์ ความล้มเหลวของการปฏิรูปการศึกษา

 

อาจารย์นิธิเขียนเรื่อง ‘เรียนรู้’ และ ‘แหล่งเรียนรู้’ มานานแล้ว ท่านเขียนว่า “ภาวะที่เลื่อนไหลได้ง่ายจากแหล่งเรียนรู้ต่างๆ เช่นนี้บังคับให้ต้องใช้มาตรฐานการศึกษาที่ไม่ตายตัวเกินไป ความรู้สำเร็จรูปด้อยความสำคัญลง แต่การเรียนรู้กลับมีความสำคัญกว่า”

วันนี้ นักการศึกษาสมัยใหม่จำนวนหนึ่งรู้เรื่องความแตกต่างระหว่างการเรียนหนังสือและการเรียนรู้แล้ว รู้ไปก็ทำอะไรไม่ได้ ด้วยข้อความดังต่อไปนี้ยังคงอยู่

“แต่เรื่องนี้สัมพันธ์กับโลกทัศน์ทางการเมืองที่ครอบงำสังคมไทยอยู่อย่างลึกซึ้ง …ดูเหมือนชาติเป็นอีกตัวตนหนึ่งที่แยกออกไปจากประชาชน(ที่เป็นนามธรรม ไม่ใช่คนหลายๆ คน) …เหตุดังนั้นเป้าหมายของการศึกษาจึงเพื่อรับใช้ชาติ…ถ้าจะเปลี่ยนเป้าหมายให้มารับใช้ประชาชนซึ่งในทางรูปธรรมก็หนีไม่พ้นที่จะหมายถึงผู้คนที่มีความแตกต่างหลากหลายในสังคม ก็เท่ากับทำให้เป้าหมายของการศึกษาต่ำลงมาจากเดิมและรับไม่ได้ ตราบเท่าที่โลกทัศน์ทางการเมืองของไทยยังไม่ผนวกเอาชาติและประชาชนให้เป็นสิ่งหนึ่งสิ่งเดียวกัน(ดังเช่นรัฐประชาชาติอีกหลายแห่งบนโลก) ก็จะมีคนใช้ชาติเป็นเครื่องมือเสริมผลประโยชน์ของกลุ่มคนในนามของชาติ และการปฏิรูปการศึกษาก็เกิดขึ้นไม่ได้”

ประชาชนซึ่งในทางรูปธรรมก็หนีไม่พ้นที่จะหมายถึงผู้คนที่มีความแตกต่างหลากหลายในสังคม ก็คือเด็กที่เกาะมุก ผาฮี้ บ้านป่าบง และใจกลางกรุงเทพมหานคร พูดง่ายๆ ว่า learning analytics มาเจอชาติของเราก็อาจจะใบ้กินเพราะชาติไม่เพียงแยกตัวออกจากประชาชน แต่ไม่เห็นหัวประชาชนในสายตาอีกด้วย

“เหตุดังนั้นตราบเท่าที่โครงสร้างสังคมไทยยังไม่เปลี่ยน ก็เป็นไปได้ยากที่ปฏิรูปการศึกษาจะเกิดขึ้นได้ (ไม่ว่าประเทศไทยจะย่างเข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล และโลกาภิวัตน์มากน้อยแค่ไหนก็ตาม)”  ช่างเขียนหนังสือให้อ่านแล้วชวนสิ้นหวังเสียจริง

ชวนให้นึกถึงใบหน้าของอาจารย์บางท่าน บางคนที่เคยทำงานด้วยกัน นักวิชาการหนุ่มสาวด้านการศึกษาและ executive function สมัยใหม่หลายคน ที่กำลังพยายามผลักดันกฎหมายฉบับใหม่ที่จะช่วยเหลือให้เด็กไทยไม่ถูกเร่งเรียนตั้งแต่วัยก่อนเด็กเล็กคือ 3 ขวบหรือต่ำกว่า กฎหมายนี้ถูกพิจารณาในรัฐบาลหลังการปฏิวัติโดยรับทุนดำเนินการมาจากองค์กร สสส. เพียงสองประการนี้โดยไม่นับเนื้อหาจากที่อาจารย์นิธิเขียนก็แทบจะบอกได้ว่าแม้กฎหมายจะผ่าน แต่งานที่ตั้งใจก็จะไม่สำเร็จโดยง่าย

ตอนท้ายของบทความ พูดถึงฐานความคิดทางญาณวิทยาของสังคมไทยที่ว่า “การมีความรู้คือการได้ครอบครองข้อมูลชุดหนึ่งๆ หรือหลายชุดไว้จำนวนมาก”

และปิดท้ายด้วยปฏิรูปการศึกษาไทยล้มเหลวเพราะการไม่ได้ทำให้สังคมพร้อมจะรับการปฏิรูปการศึกษา

น่าจะแปลว่าอะไรและเราควรเริ่มงานอย่างไร? เห็นหัวประชาชนกันก่อน

MOST READ

Social Issues

27 Aug 2018

เส้นทางที่เลือกไม่ได้ ของ ‘ผู้ชายขายตัว’

วรุตม์ พงศ์พิพัฒน์ พาไปสำรวจโลกของ ‘ผู้ชายขายบริการ’ ในย่านสีลมและพื้นที่ใกล้เคียง เปิดปูมหลังชีวิตของพนักงานบริการในร้านนวด ร้านคาราโอเกะ ไปจนถึงบาร์อะโกโก้ พร้อมตีแผ่แง่มุมลับๆ ที่ยากจะเข้าถึง

กองบรรณาธิการ

27 Aug 2018

Social Issues

21 Nov 2018

เมื่อโรคซึมเศร้าทำให้อยากจากไป

เรื่องราวการรับมือกับความคิด ‘อยากตาย’ ผ่านประสบการณ์ของผู้ป่วยโรคซึมเศร้า คนเคียงข้าง และบทความจากจิตแพทย์

ศุภาวรรณ คงสุวรรณ์

21 Nov 2018

Social Issues

22 Oct 2018

มิตรภาพยืนยาว แค้นคิดสั้น

จากชาวแก๊งค์สู่คู่อาฆาต ก่อนความแค้นมลายหายกลายเป็นมิตรภาพ คนหนุ่มเลือดร้อนผ่านอดีตระทมมาแบบไหน ‘บ้านกาญจนาฯ’ เปลี่ยนประตูที่เข้าใกล้ความตายให้เป็นประตูสู่ชีวิตที่ดีกว่าได้อย่างไร

ธิติ มีแต้ม

22 Oct 2018

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวเองได้ของคุณได้เองโดยคลิกที่ ตั้งค่า

Privacy Preferences

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

Allow All
Manage Consent Preferences
  • Always Active

Save