fbpx
หลักประกันสุขภาพที่รัก (27) : อุดมการณ์ ตอนที่ 1

หลักประกันสุขภาพที่รัก (27) : อุดมการณ์ ตอนที่ 1

นายแพทย์ประเสริฐ ผลิตผลการพิมพ์ เรื่อง

 

ก่อนที่พระราชบัญญัติหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า จะถือกำเนิดขึ้นเมื่อปี พ.ศ.2545 คนไทยใช้สวัสดิการบัตรสงเคราะห์และบัตรสุขภาพ ภายใต้กระบวนทัศน์สังคมสงเคราะห์ นั่นคือสังคมจุนเจือผู้มีรายได้น้อย

กระบวนทัศน์นี้มิใช่ไม่ดี คนจนจ่ายน้อยหรือไม่ต้องจ่ายเลย คนรวยจ่ายค่ารักษาเอง แต่ระบบได้เอื้อให้เกิดกรณีคนจนไม่กล้าไปโรงพยาบาล และคนรวยรวมทั้งญาติสามารถถือครองบัตรสุขภาพหรือแม้กระทั่งบัตรสงเคราะห์

ผมจบแพทย์จากคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ไปเป็นแพทย์ฝึกหัดที่โรงพยาบาลเชียงรายประชานุเคราะห์ จังหวัดเชียงราย เมื่อปี พ.ศ.2526 พบด้วยสายตาตัวเองว่า คนรวยถือบัตรสงเคราะห์และบัตรสุขภาพ ในขณะที่คนจนนอนป่วยบนเตียงผ้าใบตากฝนอยู่ตามทางเดินในคืนหนาวเหน็บ คนรวยนอนห้องพิเศษแต่มีสิทธิรักษาฟรี

นายแพทย์สงวน นิตยารัมภ์พงศ์ เขียนเรื่องเล่าที่ว่าคนจนไม่ยอมไปโรงพยาบาล ซึ่งเป็นที่รู้จักกันดี วันหนึ่งนั่งรถกลับมาจากโรงพยาบาล พบหญิงชาวบ้านอุ้มลูกที่กำลังป่วยเดินไปในทิศทางตรงข้ามกับโรงพยาบาล เหตุเพราะไม่มีเงินจะเข้าไป

“อดีตผู้นำนักศึกษาผู้หนึ่ง เคยกล่าวไว้อย่างน่าฟังว่า คนเราเกิดได้สามครั้ง ครั้งแรกเกิดจากครรภ์มารดา ครั้งที่สองเกิดในจิตสำนึกต่อสังคม และครั้งสุดท้ายเกิดในประวัติศาสตร์” นายแพทย์สงวน ขึ้นต้นย่อหน้าแรกของบทนำในหนังสือ ‘ปูมประวัติศาสตร์มหิดลเพื่อประชาธิปไตย ภาคที่ 1 : ก่อเกิดขบวนการ’ เอาไว้เมื่อเดิอนเมษายน พ.ศ.2546 ในฐานะบรรณาธิการหนังสือ

หนังสือเล่มนี้เล่าเรื่องเหตุการณ์บ้านเมืองตั้งแต่ พ.ศ.2500-2516 อันเป็นจุดเริ่มต้นของกระแสสำนึกประชาธิปไตยและการก่อกำเนิดขบวนการนักศึกษา ซึ่งสโมสรนักศึกษามหาวิทยาลัยมหิดลเป็นส่วนหนึ่ง ก่อนที่จะเกิดเหตุรุนแรงในปี 2516 และ 2519 ต่อมา

 

 

นายแพทย์สงวนเขียนต่อไปว่า “เพื่อต้องการให้ผู้คนในรุ่นที่พาดพิงถึง ผู้คนในรุ่นปัจจุบัน และผู้คนในรุ่นต่อๆ ไป ได้ทราบที่มาที่ไปของเหตุการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้น ในช่วงที่นักศึกษามหาวิทยาลัยมหิดลได้เข้าร่วมในภารกิจพัฒนาประชาธิปไตยและพัฒนาสังคมในอดีต เพื่อจะให้เกิดการเรียนรู้ร่วมกันถึงแรงบันดาลใจ อันเป็นที่มาของจิตสำนึกต่อสังคมของนักศึกษาในรุ่นนั้นๆ”

แรงบันดาลใจคืออะไร จิตสำนึกต่อสังคมมาจากไหน กระแสสำนึกประชาธิปไตยสร้างได้อย่างไร คือประเด็นที่เราจะพูดคุยกันในตอนต่อไป แต่ก่อนที่จะถึงจุดนั้น เรามาดูว่าเกิดเหตุการณ์อะไรขึ้นบ้างในอดีต

เพราะอดีตคือกองทรายที่เรานั่งทับอยู่ แล้วหลายครั้งที่เรามิได้เหลือบดู

หนังสือที่นายแพทย์สงวนเป็นบรรณาธิการนี้ ได้บันทึกเอาไว้ว่า นายแพทย์วีระศักดิ์ จงสู่วิวัฒน์วงศ์ แพทย์รามารุ่นที่ 4 ได้กล่าวไว้ในปาฐกถารจิต บุรี ครั้งที่ 13 เมื่อวันที่ 2 พฤษภาคม พ.ศ.2545 ว่า “อาจารย์กลุ่มผู้นำในรามาธิบดี อันได้แก่อาจารย์รจิต อาจารย์อารี อาจารย์เปรม ได้กำหนดทิศทางไว้ชัดเจนว่า การตั้งโรงเรียนแห่งใหม่นี้ ก็เพื่อผลิตแพทย์ไปสู่ชนบท เพื่อแก้ไขการขาดแคลนแพทย์” อันเป็นจุดประสงค์ของคณะแพทยศาสตร์รามาธิบดี

ศาสตราจารย์นายแพทย์เปรม บุรี เป็นเสรีไทยสายอังกฤษเช่นเดียวกับ ดร.ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ที่ได้กระโดดร่มที่จังหวัดชัยนาทเพื่อประสานงานกับขบวนการเสรีไทยในประเทศไทย ภายใต้การนำของนายปรีดี พนมยงค์ เมื่อปี พ.ศ.2487  หลังสงคราม ศาสตราจาย์นายแพทย์อารี วัลยะเสวี ชักชวนให้มาร่วมก่อตั้งคณะแพทยศาสตร์รามาธิบดี และเป็นกำลังสำคัญในการจัดตั้งโครงการเวชศาสตร์ชุมชน อาจารย์เปรมศึกษาดูงานกับร็อคกี้เฟลเลอร์ในหลายประเทศ ก่อนจะทำโครงการเสนอนายแพทย์ฝน แสงสิงแก้ว ปลัดกระทรวงสาธารณสุขขณะนั้น ซึ่งก็เห็นดีด้วย

“แต่ตอนนั้นก็น้อยใจมาก เพราะมีการเตะถ่วงจากพวกที่ไม่เห็นด้วย จนแทบน้ำตาตก บางคนถึงกับบอกว่าเวชศาสตร์ชุมชนสอนให้คนเป็นหมอเถื่อน มีการเขียนประจานกันก็มี” อาจารย์เปรมได้บันทึกเอาไว้ และเริ่มโครงการพานักศึกษาแพทย์รามาธิบดีปี 3 ไปที่บางปะอิน ซึ่งมีสถานีอนามัย แต่ไม่มีโรงพยาบาลและไม่มีแพทย์

อ่านถึงตรงนี้ก็ควรหยุดอ่านแล้วหวนรำลึกถึงวันที่บางปะอินไม่มีแพทย์ เหตุการณ์นี้เพิ่งผ่านมาประมาณ 50 ปี “ตอนแรกนักศึกษายังไม่เข้าใจอะไร เขาถือว่าไปปิกนิก”

นายแพทย์สุรเกียรติ อาชานุภาพ นักศึกษาแพทย์เวลานั้น และเป็นบุคคลสำคัญของงานเวชศาสตร์ชุมชนในเวลาต่อมาอีกหลายสิบปี ให้ความเห็นว่าโครงการนี้มิใช่ปัจจัยเดียวที่สร้างแกนนำแพทย์ชนบท และเชื่อว่าคนเหล่านั้นน่าจะตื่นตัวจากกระแสทางการเมืองในช่วงหลังเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 มากกว่า แต่การนำนักศึกษาแพทย์ไปรับรู้ของจริง เห็นปัญหาในชนบทที่โหดร้ายจริง นับว่าได้ผลในระดับหนึ่ง

“แต่พอกลับมาเรียนต่อก็ลืมกันหมด” อาจารย์เปรมว่าไว้

เรื่องเหล่านี้มีความซับซ้อน นายแพทย์สงวนเป็นบรรณาธิการที่ไล่บันทึกเหตุการณ์ คำบอกเล่า และเอกสาร เหตุการณ์เหล่านี้เริ่มในรัฐบาลจอมพลถนอม กิตติขจร ลัทธิคอมมิวนิสต์ และคำเล่าลือเรื่องการทำงานของบุคลากรจากร็อคกี้เฟลเลอร์ ที่สำนักงานองค์การสนธิสัญญาป้องกันเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ภายใต้การกระทำที่เป็นประโยชน์สูงต่อสังคม ไม่เคยมีเรื่องอะไรที่เกิดขึ้นโดยไร้คำอธิบาย เพียงแต่เรายังไม่สามารถอธิบาย

จะเห็นว่าแนวคิดเรื่องการช่วยเหลือผู้ป่วยยากจน มิได้เกิดขึ้นลอยๆ รวมทั้งนายแพทย์สงวน นิตยารัมภ์พงศ์ ก็มิได้ลอยลงมาจากฟ้า แต่เป็นสังคมที่เริ่มต้นงานนี้ตั้งแต่ยุคเผด็จการ ในรูปของการทำงานเพื่อชนบท ซึ่งอย่าว่าแต่ไม่มีเงินไปหาหมอ แม้แต่หมอก็ไม่มี และมากกว่านั้นคือหมอที่อยากจะออกไปทำงานในชนบทก็ไม่มี

อุดมการณ์ (ideality) มิใช่ของเลิศเลอลอยบนฟ้าดังที่คนส่วนใหญ่เข้าใจ อุดมการณ์เป็นเพียงขั้นหนึ่งของพัฒนาการบุคลิกภาพ (Personality Development) ของมนุษย์ อุดมการณ์มิได้มีความหมายด้านบวกเพียงอย่างเดียว อุดมการณ์ด้านลบก็มี อีกทั้งอุดมการณ์มิใช่เรื่องของปัจเจกบุคคล แต่เป็นเรื่องของสังคมโดยรวม

เรายังมีอุดมการณ์เรื่องหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าไม่มากพอ

อาจารย์อารียังมีชีวิตอยู่ ท่านชรามากแล้ว และรับการรักษาตัวในห้องใดห้องหนึ่งที่โรงพยาบาลรามาธิบดี

โครงการพานักศึกษาแพทย์ นักศึกษาทันตแพทย์ นักศึกษาเภสัชกร และนักศึกษาพยาบาลไปชนบทของรามาธิบดี ทุกวันนี้ก็ยังคงอยู่

เหล่านี้คือกองทรายที่ยังไม่ปลิวหาย.

(ยังมีต่อ)

 

MOST READ

Social Issues

27 Aug 2018

เส้นทางที่เลือกไม่ได้ ของ ‘ผู้ชายขายตัว’

วรุตม์ พงศ์พิพัฒน์ พาไปสำรวจโลกของ ‘ผู้ชายขายบริการ’ ในย่านสีลมและพื้นที่ใกล้เคียง เปิดปูมหลังชีวิตของพนักงานบริการในร้านนวด ร้านคาราโอเกะ ไปจนถึงบาร์อะโกโก้ พร้อมตีแผ่แง่มุมลับๆ ที่ยากจะเข้าถึง

กองบรรณาธิการ

27 Aug 2018

Social Issues

21 Nov 2018

เมื่อโรคซึมเศร้าทำให้อยากจากไป

เรื่องราวการรับมือกับความคิด ‘อยากตาย’ ผ่านประสบการณ์ของผู้ป่วยโรคซึมเศร้า คนเคียงข้าง และบทความจากจิตแพทย์

ศุภาวรรณ คงสุวรรณ์

21 Nov 2018

Life & Culture

1 Feb 2019

ทรมานแสนสุขสม : เปิดโลก ‘BDSM’ รสนิยมทางเพศที่ตั้งต้นจากความยินยอมพร้อมใจ

ศุภาวรรณ คงสุวรรณ์ ชวนสำรวจรสนิยมทางเพศแบบ BDSM ผ่านการพูดคุยกับสองสาวเจ้าของเพจ Thailand BDSM : Let’s Play and Learn ว่าด้วยนิยาม รูปแบบ คำอธิบายของความสุขในความเจ็บปวด ไปจนถึงความเสี่ยงในการใช้โซเชียลมีเดียเพื่อตามหาผู้มีรสนิยมแบบเดียวกัน พร้อมเก็บบรรยากาศการแสดง ‘ชิบาริ’ โดยศิลปินชาวญี่ปุ่นมาเล่าสู่กันฟังอย่างถึงเนื้อถึงหนัง

ศุภาวรรณ คงสุวรรณ์

1 Feb 2019

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวเองได้ของคุณได้เองโดยคลิกที่ ตั้งค่า

Privacy Preferences

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

Allow All
Manage Consent Preferences
  • Always Active

Save