fbpx
Inclusive Art คืออะไร ? ชวนดูสองนิทรรศการที่เป็นประตูบานสำคัญ เปิดหอศิลป์ BACC สู่ผู้คนทุกกลุ่ม

Inclusive Art คืออะไร ? ชวนดูสองนิทรรศการที่เป็นประตูบานสำคัญ เปิดหอศิลป์ BACC สู่ผู้คนทุกกลุ่ม

บทความชวนดูงานศิลปะและนวัตกรรมจากโลกที่หนึ่ง ที่สร้างการเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีให้สังคมและชีวิตคน ผ่านสายตานักออกแบบมัลติมีเดียจากโลกที่สามในนามกลุ่ม Eyedropper Fill

Eyedropper Fill เรื่อง

โอ๊ย อย่าเลยน้อง พี่วาดรูปไม่สวย เรามันไม่ใช่ศิลปิน ไม่มีฝีมือ

ในสังคมไทย เมื่อพูดคำว่าศิลปะ  หลายคนคงรู้สึกว่าเป็นเรื่องยาก เป็นเรื่องที่คนอย่างเราๆ คงไม่มีความสามารถพอจะสร้างสรรค์ และสงวนเอาให้กลุ่มคนที่เรียกกันว่าศิลปินเท่านั้น  Inclusive Art คือด้านกลับของแนวคิดที่ว่า เพราะมันคือแนวคิดที่ทำให้ศิลปะกลายเป็นของใครก็ได้ที่ไม่ใช่แค่ศิลปิน บ่อยครั้งหมายถึงงานศิลปะที่สร้างสรรค์โดยผู้พิการหรือมีความบกพร่อง หลายครั้งหมายถึงงานศิลปะที่สร้างสรรค์โดยผู้คนที่ไม่ได้ร่ำเรียนศิลปะ จุดประสงค์คือเสริมพลังให้คนทุกกลุ่มเท่ากันในโลกศิลปะ

ช่วงต้นเดือนกันยายน ผมได้แวะไปที่หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) และพบกับนิทรรศการที่พาเราเข้าไปสู่โลกของแนวคิดแบบ Inclusive Art ถึงสองนิทรรศการ นั่นคือ Figure of Unknown Beauty และ Art of Element and Therapy

ขึ้นบันไดเลื่อนยาวไปยังโถงนิทรรศการหลักชั้น 7 ก่อนสายตาจะปะทะกับผลงานศิลปะ สิ่งแรกที่สัมผัสคือจำนวนคนที่เยอะผิดหูผิดตา ยิ่งเห็นจำนวนคน ยิ่งอยากรู้ว่างานศิลปะแบบไหนกัน ที่เปลี่ยนให้หอศิลป์กลางกรุงที่เคยร้างผู้คนในช่วงเวลาก่อนหน้า กลับมาคึกคักได้ขนาดนี้

ก้าวแรกสู่ Figure of Unknown Beauty หรือในชื่อไทยว่า ความงามนิรนาม สายตาพบกับผนังขนาดใหญ่ที่แปะภาพผู้หญิงผมยาวยิ้มกว้างเห็นฟัน ลายเส้นไร้เดียงสา แปลกใจปนสงสัยว่าทำไมรูปวาดแบบเด็กๆ หลายสิบแผ่นจึงได้มาจัดแสดงในหอศิลป์ จึงขอถอยกลับมาอ่านข้อความด้านหน้านิทรรศการ

Figure of Unknown Beauty รวมผลงานศิลปะแบบ ‘Art Brut’ (อาร์ต บรุต) หมายถึงงานศิลปะที่สร้างสรรค์โดยบุคคลผู้ไม่ได้นิยามตัวเองว่าศิลปิน และไม่เคยผ่านการเรียนจากสถาบันศิลปะจากไทยและญี่ปุ่น บุคคลเหล่านี้มีตั้งแต่ ผู้พิการ ผู้ต้องขัง เด็ก ไปจนถึงผู้สูงอายุในบ้านพักคนชรา แม้จะไม่ได้ชื่อว่าศิลปิน แต่มีสิ่งหนึ่งที่เหมือนกัน คือทุกคนต่างทำงานศิลปะในแบบของตัวเองซ้ำๆ จนเกิดรูปแบบที่เป็นเอกลักษณ์ และกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิต

งานศิลปะในนิทรรศการมีทั้งจิตรกรรม ประติมากรรม และสื่อผสม ความสนุกของการชมนิทรรศการนี้คือการยืนมองชิ้นงานห่างๆ จากนั้นจึงเข้าไปใกล้เพื่ออ่านเรื่องราวเบื้องหลังและเรื่องราวเจ้าของผลงาน และถอยกลับมามองงานศิลปะอีกครั้ง

หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) นิทรรศการ Figure of Unknown Beauty และ Art of Element and Therapy

กองทัพหุ่นยนต์ที่หน้าตาและสีสันไม่ซ้ำ เมื่อซูมเข้าไปดูและอ่านเรื่องราวใกล้ๆ จึงรู้ว่าทุกตัวสร้างสรรค์จากลวดมัดถุงขนมปังที่เด็กชายชาวญี่ปุ่นคนหนึ่งกินป็นประจำทุกเช้า  

 

หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) นิทรรศการ Figure of Unknown Beauty และ Art of Element and Therapy หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) นิทรรศการ Figure of Unknown Beauty และ Art of Element and Therapy หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) นิทรรศการ Figure of Unknown Beauty และ Art of Element and Therapy

แผ่นกระดาษถูกกรีดเป็นเส้นเล็กบางที่ซูมตาดูแล้วยอมใจในความประณีตของฝีมือคนญี่ปุ่น ทุกชิ้นคงเอกลักษณ์เหมือนกันคือเว้นพื้นที่ทางขวาไว้ วางอยู่ใกล้กับแผ่นโบรชัวร์ที่ถูกรอยดินสอตัวอักษรญี่ปุ่นเขียนทับจนเต็มพื้นที่ ทำโดยคุณลุงชาวญี่ปุ่นผู้บันทึกทุกคำที่ตาเห็นยามนั่งรถประจำทาง ใกล้กันคือประติมากรรมกระดาษรูปรถยนต์หลากหลายประเภท ที่เจ้าของผลงานชาวไทยเห็นตามท้องถนน เก็บรายละเอียดสมจริงระดับมาโคร ทว่าดูจากร่องรอยประดิษฐ์โชว์ให้เห็นว่าทุกคันสร้างสรรค์จากอุปกรณ์เครื่องเขียนระดับพื้นฐาน

หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) นิทรรศการ Figure of Unknown Beauty และ Art of Element and Therapy

ภาพวาดคู่สีหม่นเศร้าชิ้นนี้ สร้างสรรค์โดยผู้ต้องขังชาวไทยที่อยู่ในเรือนจำ ผนังและแสงเทียนในภาพ คือฉากจริงที่เขาเห็นทุกวัน ส่วนภาพวาดลายเส้นรูปวัวที่สวยราวศิลปินมืออาชีพ วาดโดยคนขับรถขนส่งงานศิลปะที่ใช้เวลาระหว่างรอรับส่งผลงานศิลปะของคนอื่นสร้างผลงานของตัวเอง

หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) นิทรรศการ Figure of Unknown Beauty และ Art of Element and Therapy

ชิ้นที่จัดวางไว้ท้ายสุดของนิทรรศการ อิมแพคทั้งจำนวนและเนื้อหา คือภาพวาดจำนวนนับร้อยของวัยรุ่นผู้มีอาการไม่พูด (Selective Mutism) ใช้ภาพวาดเหล่านี้โต้ตอบกับผู้ดูแลเพื่อเป็นการสร้างบทสนทนา

นิทรรศการที่อยู่ชั้นติดกัน จัดขึ้นในเวลาไล่เลี่ย และมีเนื้อหาคล้องจองกัน คือ Art of Element and Therapy ศิลปะแห่งเหตุปัจจัยและการบำบัด นิทรรศการรวบรวมงานศิลปะที่สร้างสรรค์ขึ้นในกระบวนการศิลปะบำบัดศาสตร์แห่งการเยียวยาผู้เจ็บป่วยหรือมีภาวะไม่สมดุลทางจิตใจ เช่น ผู้มีภาวะซึมเศร้า โรคเครียด วิตกกังวล ผู้อยู่ในภาวะสูญเสีย ฯลฯ ด้วยการนำกระบวนศิลปะเข้าไปเป็นเครื่องมือ ไม่ว่าจะเพื่อหาเหตุแห่งความเจ็บป่วย หรือสะท้อนสิ่งที่อยู่ภายในจิตใจผู้ป่วยออกมา

หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) นิทรรศการ Figure of Unknown Beauty และ Art of Element and Therapy

งานรวบรวมผลงานจากกระบวนการบำบัดหลายรูปแบบทั้ง จิตรกรรม ประติมากรรม Installation art ศิลปะการจัดดอกไม้ ฯลฯ ที่น่าสนใจเป็นพิเศษคือกิจกรรมที่จัดขึ้นในทุกวันเสาร์อาทิตย์ นั่นคึอ Art Therapy Performance : การแสดงสดจำลองสภาวการณ์ในห้องศิลปะบำบัด

การแสดงชุดนี้หมุนเวียนนักบำบัดหลากหลายศาสตร์ ทั้งศิลปะบำบัด ดนตรีบำบัด จิตบำบัดด้ยการเคลื่อนไหว ทำกระบวนการร่วมกับ นักแสดงที่สวมบทเป็นผู้มีอาการเจ็บป่วยทางจิตใจแตกต่างกันไป เวทีการแสดงจำลองห้องบำบัดจริง ตั้งแต่ผู้ป่วยจำลองก้าวเข้ามาในห้องจนเสร็จสิ้นกระบวนการ ตลอดทางเราจึงได้เห็นกระบวนการบำบัดด้วยศิลปะ ที่จากเดิมอาจดูลึกลับและยากจะเข้าใจด้วยการอธิบายผ่านคำพูด แต่เมื่อเราเข้ามานั่งอยู่ข้างในห้องบำบัดจำลองแห่งนี้ ก็ทำให้เห็นภาพมากขึ้นว่าศิลปะบำบัดทำงานอย่างไร

หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) นิทรรศการ Figure of Unknown Beauty และ Art of Element and Therapy

ระหว่างเดินชมนิทรรศการทั้งสอง มีทั้งวัยรุ่นในชุดนักศึกษาเข้ามาถ่ายรูป กลุ่มเพื่อนยืนดูงานหัวเราะคิกคัก หรือได้ยินบางคนกระซิบกับคนที่มาด้วยกันว่าวาดแบบนี้ เดี๋ยวกลับบ้านวาดให้ดูก็ได้ใช่ นิทรรศการศิลปะทั้งสองไม่ใช่งานศิลปะที่สวย รุ่มรวยไปด้วยความประณีต หรือยากจนดูไม่เข้าใจอย่างศิลปะที่หลายคนในสังคมไทยนิยาม แต่สิ่งที่นิทรรศการทั้งสองมีเหมือนกัน คือการนำเสนอศิลปะในมุมที่มีฟังก์ชั่น ใกล้ตัว และจับต้องได้

นิทรรศการศิลปะบำบัด ทำให้เราเห็นอีกแง่มุมของศิลปะที่ไม่ได้มีประโยชน์แค่ในแง่ของความงาม แต่เข้าไปมีบทบาทกับศาสตร์การแพทย์ในการช่วยให้ชีวิตผู้คนดีขึ้น ในขณะที่นิทรรศการความงามนิรนาม เปลี่ยนนิยามของศิลปะที่แต่เดิมสงวนไว้ให้ศิลปินเป็นผู้สร้างสรรค์ กลายเป็นแค่กิจกรรมที่ง่ายและสนุก ในชีวิตประจำวัน ที่ใครก็สามารถทำได้ สองนิทรรศการนี้จึงเปลี่ยนให้ศิลปะซึ่งเคยเป็นเรื่องเฉพาะกลุ่ม  กลายเป็นเรื่องที่นับรวมทุกคนเข้าไปมีส่วนร่วม เราสามารถเชื่อมโยงตัวเองเข้ากับศิลปะ และสามารถจับต้องมันได้ด้วยความสนุก ว่าง่ายๆ มันทำให้ศิลปะแมสขึ้นในสังคมไทย ภาพของผู้คนคึกคักในหอศิลป์วันนี้ จึงเป็นเรื่องไม่น่าแปลกใจ

สำหรับเรา มันคือก้าวที่สวยงามของหอศิลป์กลางเมืองแห่งนี้

สองสัปดาห์ถัดมา เมื่อข่าวของ ผศ.ปวิตร มหาสารินันทน์ ผู้อำนวยการหอศิลปวัฒนธรรมกรุงเทพมหานครถูกเชิญให้ออกปรากฏผ่านตาในนิวส์ฟีด เราจึงเกิดคำถามว่า เหตุใดผู้ที่เข้ามาเปิดประตูบานใหญ่ให้หอศิลป์กลายเป็นพื้นที่ของทุกคนในวันนี้ จึงถูกยุติบทบาทลง ด้วยเหตุผลที่ไม่มีคำอธิบาย

เหตุการณ์นี้ทำให้อดคิดไม่ได้ว่า หรือผู้มีอำนาจในสังคมไทย อาจไม่ได้ต้องการให้ผู้คนเข้าถึงศิลปะขนาดนั้น?

ในสังคมที่ปิดกั้นการแสดงออก ในสังคมแห่งการสร้างชุดความเชื่อขึ้นมาเพื่อสร้างความกลัวอย่างสังคมไทย การที่ผู้คนสามารถเข้าถึงศิลปะ ซึ่งเป็นเครื่องมือของการแสดงออก เครื่องมือของการตั้งคำถาม เครื่องมือของการวิพากษ์วิจารณ์ อาจไม่จำเป็น และบางครั้งอาจอันตรายในสายตาของผู้มีอำนาจหรือเปล่า?

นิทรรศการ Figure of Unknown Beauty และ Art of Element and Therapy จัดแสดงถึงวันที่ 3 พฤศจิกายนที่หอศิลปวัฒนธรรมกรุงเทพมหานคร

ขอขอบคุณภาพถ่ายโดย หัสมา จันทรัตนา

MOST READ

Life & Culture

1 Feb 2019

ทรมานแสนสุขสม : เปิดโลก ‘BDSM’ รสนิยมทางเพศที่ตั้งต้นจากความยินยอมพร้อมใจ

ศุภาวรรณ คงสุวรรณ์ ชวนสำรวจรสนิยมทางเพศแบบ BDSM ผ่านการพูดคุยกับสองสาวเจ้าของเพจ Thailand BDSM : Let’s Play and Learn ว่าด้วยนิยาม รูปแบบ คำอธิบายของความสุขในความเจ็บปวด ไปจนถึงความเสี่ยงในการใช้โซเชียลมีเดียเพื่อตามหาผู้มีรสนิยมแบบเดียวกัน พร้อมเก็บบรรยากาศการแสดง ‘ชิบาริ’ โดยศิลปินชาวญี่ปุ่นมาเล่าสู่กันฟังอย่างถึงเนื้อถึงหนัง

ศุภาวรรณ คงสุวรรณ์

1 Feb 2019

Life & Culture

24 Dec 2018

‘สิงโตนอกคอก’ กับมุมมองต่อความเหลื่อมล้ำของ อดัม สมิธ

ธร ปีติดล เขียนถึงเรื่องสั้น ‘สิงโตนอกคอก’ ของจิดานันท์ เหลืองเพียรสมุท ที่ตั้งคำถามกับประเด็นจริยธรรม เชื่อมโยงกับมุมมองเรื่องความเหลื่อมล้ำของ อดัม สมิธ

ธร ปีติดล

24 Dec 2018

Life & Culture

4 Aug 2020

การสืบราชสันตติวงศ์โดยราชสกุล “มหิดล”

กษิดิศ อนันทนาธร เขียนถึงเรื่องราวการขึ้นครองราชสมบัติของกษัตริย์ราชสกุล “มหิดล” ซึ่งมีบทบาทในฐานะผู้สืบราชสันตติวงศ์ หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองโดยคณะราษฎร 2475

กษิดิศ อนันทนาธร

4 Aug 2020

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวเองได้ของคุณได้เองโดยคลิกที่ ตั้งค่า

Privacy Preferences

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

Allow All
Manage Consent Preferences
  • Always Active

Save