fbpx

ระบบบริหารองค์การของตำรวจอังกฤษ ทำไมการแต่งตั้งโยกย้ายจึงไม่มีตั๋วช้าง

ตั๋วช้าง

ข่าวคึกโครมเกี่ยวกับการฟาดฟันเปิดบาดแผลทุจริตของนายตำรวจระดับสูงสองนาย กระจายเลื่อนเปื้อนไปทั่วพัวพันนายตำรวจอาวุโสอีกหลายคนในสำนักงานตำรวจแห่งชาติของไทย แต่ก็ดูจะซาๆ ไปเพราะสื่อหันไปสนใจมรสุมลูกใหม่ๆ ที่พุ่งปะทะรัฐบาลนายเศรษฐาอย่างไม่หยุดหย่อน สายตาของสังคมก็จะลืมๆ มะเร็งร้ายที่เกาะกินถึงกระดูกในวงการตำรวจ ทั้งๆ ที่เป็นหน่วยงานมีหน้าที่เกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของประชาชน

ผู้คนจำนวนมากเชี่อว่า มะเร็งร้ายที่เซาะกร่อนบ่อนทำลายสำนักงานตำรวจแห่งชาติคือ ‘ระบบตั๋วช้าง’ ซึ่งเป็นระบบอัปยศในการโยกย้ายแต่งตั้งข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ ไม่ว่าจะเป็นทหารหรือตำรวจของประเทศไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งวงการตำรวจ เพราะมีอำนาจล้นเกิน และสามารถบิดเบี้ยวกระบวนการยุติธรรม ทำให้ผู้กระทำผิดหลุดจากกฎหมายได้ หรือทำให้ผู้บริสุทธิ์ต้องเป็นแพะรับบาป เพื่อสนองตอบอุดมการณ์ทางการเมืองบางอย่าง หรือเพื่อผลประโยชน์ของผู้มีอำนาจบางคน

การที่ตั๋วช้างบ่อนทำลายระบบธรรมาภิบาลในการบริหารองค์กรของตำรวจไทยได้อย่างง่ายดาย เพราะสำนักงานตำรวจแห่งชาติมีระบบการบริหารจัดการแบบรวมศูนย์ (centralized) และควบคุมกันด้วยระบบชั้นยศแบบทหาร (militarized) หากตั้งใจจริงที่จะปฏิรูปตำรวจ ก็ต้องเพ่งมาที่สองประเด็นนี้

ผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ (ผบ.ตร.) ของไทยควบคุมกำลังพล 22 กองบัญชาการทั่วประเทศ อีกทั้งมีกำลังพลประมาณ 240,000 นาย และมีลำดับชั้นยศตั้งแต่สิบตรีถึงพลเอกขนาดเทอะทะ (hierarchical) มากถึง 13 ลำดับชั้นยศ ทั้งหมดนี้แสดงให้เห็นว่าสังคมไทยหมกมุ่นอยู่ในวังวนของชั้นยศเครื่องแบบและการแสดงสัญลักษณ์ทางอำนาจ

หากจะเปรียบเทียบกับประเทศที่มีขนาดและจำนวนประชากรใกล้เคียงกับไทยอย่าง สหราชอาณาจักรโดยมีกำลังตำรวจทั่วประเทศเพียง 130,000 คน นั่นหมายความว่าสหราชอาณาจักรใช้กำลังพลน้อยกว่าไทยถึง 100,000 คน และใช้ระบบการบริหารองค์กรแบบพลเรือน กล่าวคือมีลำดับขั้นการบังคับบัญชาเพียง 9 ขั้น จากต่ำสุดถึงผู้บัญชาการสูงสุด และขณะนี้กำลังมีการพิจารณาจะลดขั้นการบังคับบัญชาให้เหลือเพียง 5 ขั้น (leaner structure) โดยใช้ตัวอย่างการบริหารงานบุคคลของภาคธุรกิจเอกชนเป็นแบบอย่าง

โครงสร้างและการบริการองค์การของตำรวจในสหราชอาณาจักร หมายความรวมทั้งอังกฤษ เวลส์ สกอตแลนด์ และไอร์แลนด์เหนือ ไม่ใช้ระบบรวมศูนย์แบบของไทย แต่มีระบบการบริหารจัดการแยกเป็นอิสระจากกันทั้งระบบ (decentralised) ไม่ว่าจะเป็นการรับบรรจุ การเลื่อนขั้นโดยใช้หลักการบริหารงานบุคคลแบบพลเรือน และการแต่งตั้งผู้บริหารสุงสุดของแต่ละกองบัญชาการที่ต้องผ่านกระบวนการยื่นสมัคร แสดงวิสัยทัศน์ ประเมินผลงานในอดีต และสัมภาษณ์ อีกทั้งเป็นกระบวนการแต่งตั้งนายตำรวจที่ยึดโยงอยู่กับระบอบประชาธิปไตย

ทั้งนี้ กระบวนการสรรหาจะถูกกำกับด้วยแนวทาง merit, fairness and openness โดยมีคณะกรรมการสรรหาที่มี Police and Crime Commissioner (PCC) ซึ่งผ่านกระบวนการเลือกตั้งมาจากประชาชนในพื้นที่นั้นๆ ทำหน้าที่เป็นประธานกรรมการสรรหา และระบบเช่นนี้ก็จะไม่มีคำสั่งโยกย้ายแต่งตั้งจากส่วนกลางแบบประเทศไทยที่เรียกกันว่า ‘โผโยกย้าย’ ไม่ว่าจะมาในรูปแบบของ ‘ตั๋วช้าง’ หรือ ‘จดหมายน้อย’

สำหรับการเลือกตั้ง PCC นั้น ก็เป็นส่วนหนึ่งของการเลือกตั้งส่วนท้องถิ่น (local elections) เพื่อสร้างสายยึดโยงที่ทำให้ตำรวจในแต่ละพื้นที่ต้องทำงานใกล้ชิดดูแลทุกข์สุขของคนในพื้นที่ตามหลักความรับผิดรับชอบในท้องถิ่น (local accountability) ส่วนองค์การบริหารส่วนท้องถิ่นก็มีหน้าที่รับผิดชอบสำหรับการจัดหางบประมาณและทรัพยากรสบทบกับงบประมาณส่วนกลางให้กับหน่วยตำรวจในพื้นที่ของตน

ดังนั้น สหราชอาณาจักรจึงไม่มี ผบ.ตร. เพียงคนเดียวที่ดูแลปกครองกำลังตำรวจเป็นแสนคนทั้งประเทศ แต่เป็นระบบกระจายแบ่งอำนาจบริหารให้หัวหน้าหน่วยแต่ละพื้นที่ดูแลและจัดการให้เป็นที่พึงพอใจของประชาชนในท้องถิ่นนั้นๆ นอกจากนี้เรื่องสำคัญอีกประการหนึ่งคือ การบริหารตำรวจในประเทศนี้ไม่ได้ใช้ระบบยศชั้น หมายความว่า การเลื่อนขั้นและการแต่งตั้งก็ดำเนินไปตามระบบบริหารงานบุคคลแบบพลเรือน ประเมินผลงานแบบวัดกันด้วยฝีมืออันเป็นที่ประจักษ์ (meritocracy) จึงปราศจากตั๋วช้าง

แม้ว่าการบริหารจัดการของหน่วยตำรวจแต่ละพื้นที่จะแตกต่างกันไป แต่ลำดับชั้นยศของตำรวจอังกฤษโดยส่วนใหญ่ มีเพียง 9 ลำดับ ตั้งแต่ต่ำสุดคือ Constable, Sergeant, Inspector, Chief Inspector, Superintendent, Chief Superintendent, Assistant Chief Constable, Deputy Chief Constable จนไปถึงอันดับสูงสุดของกองบัญชาการตำรวจในพื้นที่คือ  Chief Constable เท่านั้น

ทว่า ในพื้นที่ของเมืองใหญ่อย่าง ลอนดอน หรีอ แมนเชสเตอร์ ก็จะมีการจัดลำดับตำแหน่งเพิ่มมากขึ้นไป ตั้งแต่ Chief Superintendent ตำแหน่งที่สูงขึ้นคือ Commander ตามด้วย Deputy Assistant Commissioner, Assistant Commissioner, Deputy Commissioner, และ Commissioner ซึ่งเป็นตำแหน่งสูงสุดของกองบัญชาการตำรวจอังกฤษที่ใหญ่ที่สุดของประเทศ ที่เรียกกันสั้นๆ ว่า The Met ซึ่งเคยเรียกกันว่า Scotland Yard

The Met Commissioner ถือว่าเป็นนายตำรวจที่อาวุโสสูงสุดในสหราชอาณาจักร ย่อมมีกระบวนการแต่งตั้งที่แตกต่างไปจากหน่วยตำรวจอื่นๆ กล่าวคือผู้ที่เป็นประธานกรรมการสรรหาคือ ผู้ว่าการลอนดอน (London Mayor) ซึ่งได้รับการเลือกตั้งมาจากชาวลอนดอน แต่ผู้ว่าการลอนดอนในฐานะประธานกรรมการสรรหาก็ไม่ได้มีอำนาจแต่งตั้ง เพียงแต่มีหน้าที่คัดเลือกสรรหาแล้วเสนอชื่อให้รัฐมนตรีมหาดไทยพิจารณาก่อน ถ้าเห็นพ้องต้องกันแล้ว รัฐมนตรีมหาดไทยจึงค่อยทูลเกล้าเสนอให้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าแต่งตั้งจากพระมหากษัตริย์ต่อไป

The Met ถือเป็นตำรวจหน่วยแรกที่ก่อตั้งในสหราชอาณาจักรเมี่อปี ค.ศ.1829 โดย Sir Robert Peel รัฐมนตรีมหาดไทยหลายสมัย (ต่อมามีการเรียกตำรวจอังกฤษว่า Bobby ซึ่งมาจากชื่อเล่นของ Robert) นอกจากนี้เขายังเป็นผู้วางหลักการ ‘policing by respect and consent’ นั่นคือหลักจริยธรรมของตำรวจที่ต้องปฏิบัติหน้าที่อย่างมืออาชีพ เที่ยงธรรม โปร่งใส ให้ความเท่าเทียมแก่ทุกฝ่าย ไม่รับใบสั่ง วางตัวเป็นกลางทางการเมือง หลักจริยธรรมของตำรวจดังกล่าวจึงสร้างความไว้วางใจให้กับประชาชน

ทั้งนี้ ในสหราชอาณาจักร ตำรวจไม่ได้มีชั้นยศแบบทหาร และไม่มีเครื่องแบบกำหนดชนชั้นผ่านการนับดาวบนบ่า ทำให้ตำรวจกับประชาชนไม่มีช่องว่าง เนื่องจากตำรวจอังกฤษถือว่าเป็นพลเรือน จึงไม่ใช้เครื่องแบบมาข่มหรือเบ่งใส่ประชาชน

ในช่วงเดือนตุลาคม 2565 ประเทศไทยเองก็มีความพยายามที่จะปฏิรูปให้ตำรวจไทยเป็นพลเรือนมากขึ้น ผ่านการมีกฎหมายเปลี่ยนแปลงให้หน่วยงานตำรวจที่ใช้บุคคลากรวิชาชีพเฉพาะ เช่น แพทย์ พยาบาล นักวิทยาศาสตร์นิติเวช ไม่ต้องมีชั้นยศ ซึ่งในช่วงเวลานั้นก็มีเสียงคัดค้านกฎหมายฉบับนี้กันมาก

อีกประการหนึ่งซึ่งอาจจะเป็นเรื่องแปลกในบางประเทศ เพราะจากจำนวนตำรวจแสนกว่าคนทั่วสหราชอาณาจักร มีตำรวจเพียง 6,038 คนเท่านั้นที่ได้รับอนุญาตให้พกอาวุธปืน (authorized firearm officers-AFOs) เพราะฉะนั้นเราจึงไม่ค่อยได้ยินข่าวมากนักเกี่ยวกับวิสามัญฆาตกรรมในสหราชอาณาจักร แต่ก็เคยมีตัวอย่างบางคดีที่ตำรวเองต้องติดคุก เพราะการตัดสินใจผิดพลาดยิงผู้ต้องสงสัยตายในที่เกิดเหตุ และผลการสอบสวนพบว่าไม่ดำเนินการตามขั้นตอนปฏิบัติ (code of practice) ที่ได้รับการฝึกอบรมมา

ในสหราชอาณาจักร กรณีการใช้ความรุนแรงถึงขั้นทำให้ผู้ต้องสงสัยเสียชีวิตนั้น นับเป็นเรื่องที่ร้ายแรงมาก เห็นได้คดีตัวอย่างจากในอดีตที่ เจ้าหน้าที่ถูกร้องเรียนถึงขั้นที่ศาลพิพากษาจำคุก เพราะดำเนินการผิดขั้นตอนปฏิบัติ มาตรการดังกล่าวจึงเป็นเรื่องที่เจ้าหน้าที่ตำรวจ AFOs ระวังกันมาก ทั้งนี้เพราะหลังจากปี ค.ศ. 1979 สหราชอาณาจักรประกาศยอมรับ มติสหประชาชาติ 34/169 ว่าด้วยแนวปฏิบัติของผู้รักษากฎหมาย (Code of Conduct for Law Enforcement Officials) ถือเป็นข้อปฏิบัติสำหรับตำรวจทั่วโลกที่ต้องทำหน้าที่รักษากฎหมายในสถานการณ์ที่ต้องใช้ความรุนแรงระงับเหตุ

MOST READ

World

1 Oct 2018

แหวกม่านวัฒนธรรม ส่องสถานภาพสตรีในสังคมอินเดีย

ศุภวิชญ์ แก้วคูนอก สำรวจที่มาที่ไปของ ‘สังคมชายเป็นใหญ่’ ในอินเดีย ที่ได้รับอิทธิพลสำคัญมาจากมหากาพย์อันเลื่องชื่อ พร้อมฉายภาพปัจจุบันที่ภาวะดังกล่าวเริ่มสั่นคลอน โดยมีหมุดหมายสำคัญจากการที่ อินทิรา คานธี ได้รับเลือกให้เป็นนายกรัฐมนตรีหญิงคนแรกในประวัติศาสตร์

ศุภวิชญ์ แก้วคูนอก

1 Oct 2018

World

16 Oct 2023

ฉากทัศน์ต่อไปของอิสราเอล-ปาเลสไตน์ ความขัดแย้งที่สั่นสะเทือนระเบียบโลกใหม่: ศราวุฒิ อารีย์

7 ตุลาคม กลุ่มฮามาสเปิดฉากขีปนาวุธกว่า 5,000 ลูกใส่อิสราเอล จุดชนวนความขัดแย้งซึ่งเดิมทีก็ไม่เคยดับหายไปอยู่แล้วให้ปะทุกว่าที่เคย จนอาจนับได้ว่านี่เป็นการต่อสู้ระหว่างอิสราเอลกับปาเลสไตน์ที่รุนแรงที่สุดในรอบทศวรรษ

จนถึงนาทีนี้ การสู้รบระหว่างอิสราเอลกับปาเลสไตน์ยังดำเนินต่อไปโดยปราศจากทีท่าของความสงบหรือยุติลง 101 สนทนากับ ดร.ศราวุฒิ อารีย์ ผู้อำนวยการศูนย์มุสลิมศึกษา สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ถึงเงื่อนไขและตัวแปรของความขัดแย้งที่เกิดขึ้น, ความสัมพันธ์ระหว่างอิสราเอลและรัฐอาหรับ, อนาคตของปาเลสไตน์ ตลอดจนระเบียบโลกใหม่ที่ก่อตัวขึ้นมาหลังยุคสงครามเย็น

พิมพ์ชนก พุกสุข

16 Oct 2023

World

9 Sep 2022

46 ปีแห่งการจากไปของเหมาเจ๋อตง: ทำไมเหมาเจ๋อตง(โหด)ร้ายแค่ไหน คนจีนก็ยังรัก

ภัคจิรา มาตาพิทักษ์ เขียนถึงการสร้าง ‘เหมาเจ๋อตง’ ให้เป็นวีรบุรุษของจีนมาจนถึงปัจจุบัน แม้ว่าเขาจะอยู่เบื้องหลังการทำร้ายผู้คนจำนวนมหาศาลในช่วงปฏิวัติวัฒนธรรม

ภัคจิรา มาตาพิทักษ์

9 Sep 2022

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวเองได้ของคุณได้เองโดยคลิกที่ ตั้งค่า

Privacy Preferences

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

Allow All
Manage Consent Preferences
  • Always Active

Save