fbpx
ไม่ว่าจะสูง… แค่ไหนก็สร้างถึง : ทำไมประเทศเผด็จการถึงชอบสร้างอะไรสูงๆ

ไม่ว่าจะสูง… แค่ไหนก็สร้างถึง : ทำไมประเทศเผด็จการถึงชอบสร้างอะไรสูงๆ

คงไม่ผิดนักถ้าเราจะบอกว่าหนึ่งในสัญลักษณ์บ่งบอกถึงอำนาจ คือความใหญ่โตของสิ่งปลูกสร้าง

ตั้งแต่ในยุคที่ฝรั่งเศสยังปกครองด้วยระบอบกษัตริย์ พระราชวังแวร์ซายส์สุดหรูหราก็ถูกสร้างขึ้นเพื่อเป็นที่พำนักของกษัตริย์และเหล่าขุนนาง ด้วยราคาที่ประมาณกันว่าสูงถึงสองพันล้านเหรียญสหรัฐ หรือเมื่อไม่นานมานี้ที่อังการา เมืองหลวงของประเทศตุรกี ประธานาธิบดี เรเจป ไตยิบ แอร์โดอัน (Recep Tayyip Erdoğan) ก็เพิ่งทุ่มเงินถึง 615 ล้านเหรียญสหรัฐ เพื่อสร้างบ้านพักสำหรับประธานาธิบดีที่มีห้องภายในกว่า 1,150 ห้อง ในพื้นที่สามแสนตารางเมตร

ความเหมือนกันของทั้งแวร์ซายส์และบ้านพักในตุรกี ไม่ใช่แค่ความกว้างใหญ่ แต่เป็นการใช้เงินภาษีจากประชาชนเพื่อสร้างสัญลักษณ์ของอำนาจให้กับตัวเอง มากกว่าจะใช้เพื่อสร้างประโยชน์โดยรวมกับประชาชน

 

นอกจากความใหญ่โต ‘ความสูง’ ของอาคารก็เป็นอีกเครื่องชี้วัดหนึ่งที่หลายประเทศแข่งขันกันเพื่อวัดว่าใครเป็น ‘เจ้าโลก’ ตัวจริง แต่นอกจากความสูงจะเป็นตัวเลขที่แข่งกันสร้างให้คนเงยหน้าขึ้นไปมอง มันจะบอกอะไรกับเรามากกว่านั้นได้ไหม?

คาร์ล เฮนริก คนุตเซ่น และ โฮคน ยาโลฟ สองนักวิจัยชาวนอร์เวย์จากคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยออสโล เพิ่งตีพิมพ์งานวิจัยในหัวข้อ Autocrats and Skyscrapers: Modern White Elephants in Dictatorships ที่ศึกษาถึงความสัมพันธ์ระหว่างประเภทของรัฐบาลในแต่ละประเทศว่ามีความเกี่ยวข้องอย่างไรกับการก่อสร้างตึกสูง

พวกเขาเปรียบเทียบข้อมูลตึกสูงจากฐานข้อมูลของ Council on Tall Buildings and Urban Habitat (CTBUH) และข้อมูลด้านประชาธิปไตยจากองค์กร Variety of Democracy (V-Dem) ทั้งจำนวนพรรคการเมือง ข้อมูลด้านการคอร์รัปชัน และเสรีภาพสื่อภายในประเทศ และพบว่าโดยเฉลี่ยแล้ว ประเทศรัฐบาลเผด็จการจะสร้างตึกที่มีความสูงโดยเฉลี่ยต่อปีสูงกว่าประเทศรัฐบาลประชาธิปไตยอยู่ประมาณ 150 เมตร

เมื่อลองดูแต่ละตึกที่แข่งกันที่ความสูง – Jeddah Tower ตึกสูง 1,000 เมตร ที่ซาอุดิอาระเบียกำลังจะก่อสร้างด้วยมูลค่าสูงถึง 1,200 ล้านเหรียญสหรัฐ, The Tower ตึกสูง 928 เมตร ราคาหนึ่งพันล้านเหรียญสหรัฐที่ดูไบ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ หรือ Ryugyong Hotel โรงแรมทรงพีระมิดสูง 330 เมตรที่ไม่มีนักท่องเที่ยวเข้าพักในเกาหลีเหนือ (เพราะภายในไม่มีอะไรเลย มีแต่โครงตึก) ต่างเป็นอาคารสูงภายใต้ประเทศที่ปกครองด้วยรัฐบาลเผด็จการทั้งสิ้น

 

แต่เอาเข้าจริงในโลกสมัยใหม่ ไม่ว่าจะเป็นประเทศเผด็จการหรือประชาธิปไตย ก็ล้วนแล้วแต่ต้องการสร้างตึกสูงเพื่อเป็นหน้าตาให้กับประเทศของตัวเองทั้งนั้น แล้วความแตกต่างของตึกสูงในสองระบบการปกครองนี้ต่างกันตรงไหน?

คำตอบอยู่ที่ ‘สาเหตุ’ ในการสร้างตึกสูง

ในประเทศประชาธิปไตย การสร้างตึกสูงจะเกิดขึ้นจากปัจจัยด้านการพัฒนาเมือง เมื่อคนอาศัยในเมืองมากขึ้น รายได้ประชากรมากขึ้น การสร้างที่อยู่บนตึกสูงก็เหมือนกับการใช้พื้นที่ให้เกิดประโยชน์สูงสุดตามหลักเศรษฐศาสตร์ นั่นคือจะใช้พื้นที่ในเมืองอย่างไรให้คนเข้าไปอยู่อาศัยได้มากที่สุด ในขณะที่เมื่อมองจากมุมของประเทศเผด็จการ ตึกสูงเป็นเหมือนสัญลักษณ์ตัวแทนอำนาจของผู้ปกครอง ที่ใช้เงินภาษีไปกับการสร้างตึกสูงที่ใช้ประโยชน์ได้ไม่เต็มที่อย่างที่ควรเป็น

ตึก Burj Khalifa อันโด่งดังของสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์เอง แม้จะสูงถึง 828 เมตร จนกลายเป็นหนึ่งในตึกสูงติดอันดับโลก แต่พื้นที่กว่า 29% ของตึกกลับถูกกันไว้ให้ไม่สามารถใช้ได้อย่างเต็มประโยชน์ และเช่นเดียวกันกับความสูง 150 เมตรต่อปีที่ประเทศเผด็จการจะสร้างตึกให้สูงกว่าประเทศประชาธิปไตย

เมื่อเปรียบเทียบกันแล้ว ประเทศเผด็จการยังสร้างให้ตึกสูงของพวกเขาใช้พื้นที่ต่อชั้นมากกว่าตึกสูงในประเทศประชาธิปไตยเช่นกัน (นั่นหมายความว่าความสูงที่แข่งกันไม่ได้เพิ่ม ‘พื้นที่ใช้งานจริง’ ให้เพิ่มขึ้นตามไปด้วย)

 

สิ่งที่น่าสนใจคือมีปัจจัยอะไรบ้างที่ทำให้รัฐบาลประเทศประชาธิปไตยสร้างตึกสูงที่แสดงถึงอำนาจ (ในงานวิจัยเรียกว่าหอคอยงาช้าง หรือ ‘white elephant’)  แบบประเทศเผด็จการได้ยาก เจ้าของงานวิจัยชิ้นนี้บอกว่ามีปัจจัยสามประการที่เป็นไปได้

หนึ่ง, ประชาธิปไตยสร้างระบบแข่งขันและจัดการผู้ปกครองได้ดีกว่า การตรวจสอบจากสื่อ เวทีสาธารณะต่างๆ ทำให้ประชาชนรู้ทันการใช้งบประมาณของรัฐบาลได้มากขึ้น เมื่อการเลือกตั้งครั้งใหม่เกิดขึ้น รัฐบาลที่ ‘เอาแต่ใจ’ จึงไม่สามารถแข่งขันกับตัวเลือกอื่นๆ ในการเลือกตั้งครั้งใหม่ได้

สอง, ระบบการคานอำนาจของประชาธิปไตยทำให้การสร้าง ‘หอคอยงาช้าง’ เป็นไปได้ยาก การจะผ่านงบประมาณจำเป็นต้องผ่านการรับรองจากหลายฝ่าย นอกเหนือจากคณะรัฐมนตรีที่ทำหน้าที่บริหาร ซึ่งถ้าเห็นว่าไม่คุ้มค่า ก็ปัดข้อเสนองบประมาณในสิ่งไม่จำเป็นทิ้งไปได้ง่าย ต่างกับรัฐบาลเผด็จการ

สาม, รัฐบาลเผด็จการจำเป็นต้องสร้างตึกสูงเพื่อ ‘เอาใจ’ กลุ่มผู้ได้รับผลประโยชน์และผู้สนับสนุนของตัวเอง ซึ่งส่วนใหญ่มักเป็นกลุ่มผู้ได้รับผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจเช่นเหล่านักธุรกิจ นักลงทุน ฯลฯ การสร้างตึกสูงราคาต้นทุนแพงๆ จึงเป็นการคงอำนาจของตัวเองด้วยการกระจายรายได้จากภาษีประชาชนไปสู่กลุ่มผู้สนับสนุน หรือแม้ว่าตึกนั้นจะเป็นเงินของเอกชน แต่ก็ยังได้รับประโยชน์จากนโยบายต่างๆ ที่รัฐเผด็จการจะมอบให้อยู่ดี ซึ่งต่างกันกับรัฐบาลประชาธิปไตยที่ต้องแคร์ฐานเสียงจากประชาชนมากกว่า

 

แต่ประเทศไทยเราไม่เหมือนใคร เพราะแม้คนปากไม่ดีหลายคนจะกล่าวหาว่าเราอยู่ในยุคเผด็จการทหาร แต่รัฐบาลไทยก็ไม่ได้อยากแข่งกับประเทศอื่นๆ ในแง่ของความสูงเสียหน่อย

เราอยากแข่งในแง่ความต่ำ (กว่าระดับน้ำทะเลปานกลาง) ต่างหากเล่า

ก็ ‘เรือดำน้ำ’ นั่นไง!

 

อ่านเพิ่มเติม

บทความเรื่อง Why Do Autocracies Build Taller Skyscrapers? โดย Andrew Small จาก City Lab, 

งานวิจัยเรื่อง Autocrats and Skyscrapers: Modern White Elephants in Dictatorships โดย Haakon Gjerlow และ Carl Henrik Knutsen จาก SSRN, April 12, 2017

MOST READ

Social Issues

27 Aug 2018

เส้นทางที่เลือกไม่ได้ ของ ‘ผู้ชายขายตัว’

วรุตม์ พงศ์พิพัฒน์ พาไปสำรวจโลกของ ‘ผู้ชายขายบริการ’ ในย่านสีลมและพื้นที่ใกล้เคียง เปิดปูมหลังชีวิตของพนักงานบริการในร้านนวด ร้านคาราโอเกะ ไปจนถึงบาร์อะโกโก้ พร้อมตีแผ่แง่มุมลับๆ ที่ยากจะเข้าถึง

กองบรรณาธิการ

27 Aug 2018

Social Issues

21 Nov 2018

เมื่อโรคซึมเศร้าทำให้อยากจากไป

เรื่องราวการรับมือกับความคิด ‘อยากตาย’ ผ่านประสบการณ์ของผู้ป่วยโรคซึมเศร้า คนเคียงข้าง และบทความจากจิตแพทย์

ศุภาวรรณ คงสุวรรณ์

21 Nov 2018

Social Issues

22 Oct 2018

มิตรภาพยืนยาว แค้นคิดสั้น

จากชาวแก๊งค์สู่คู่อาฆาต ก่อนความแค้นมลายหายกลายเป็นมิตรภาพ คนหนุ่มเลือดร้อนผ่านอดีตระทมมาแบบไหน ‘บ้านกาญจนาฯ’ เปลี่ยนประตูที่เข้าใกล้ความตายให้เป็นประตูสู่ชีวิตที่ดีกว่าได้อย่างไร

ธิติ มีแต้ม

22 Oct 2018

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวเองได้ของคุณได้เองโดยคลิกที่ ตั้งค่า

Privacy Preferences

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

Allow All
Manage Consent Preferences
  • Always Active

Save